Kabinet gaat niet aan de slag met Minister van Digitale Zaken

Digitalisering is in de ogen van velen al lang geen beleidsbijlage meer, maar een kernvoorwaarde voor veiligheid, autonomie en een goed functionerende overheid. Bij de vorming van elk nieuw kabinet klinkt de roep om een minister van Digitale Zaken dan ook steeds luider. Desondanks kiest de nieuwe coalitie ervoor de regie over digitale zaken te beleggen bij een staatssecretaris binnen het ministerie van Economische Zaken.

Maatschappelijke en geopolitieke risico’s

Daarmee laat het kabinet de mogelijkheid liggen om structureel werk te maken van digitalisering, juist in een tijd waarin digitalisering allang niet meer uitsluitend kansen en vooruitgang biedt. Steeds vaker leidt het ook tot grote maatschappelijke problemen en risico’s en speelt het een prominente rol in verschuivende geopolitieke ontwikkelingen. Digitalisering vormt daarmee niet alleen een economische factor, maar raakt ook aan onze democratische rechtsstaat. Technologie en maatschappij moeten daarom nadrukkelijk in samenhang worden bezien.

Digitalisering geen bijzaak

Onze digitale infrastructuur is inmiddels net zo fundamenteel als onze fysieke infrastructuur. Een file op de snelweg kost vooral tijd en geld en lost zich meestal vanzelf weer op. Een digitale storing gaat daarnaast ook ten koste van vertrouwen en veiligheid. Bovendien neemt de schade exponentieel toe naarmate systemen langer uitvallen. Als files worden gezien als een serieus probleem, dan is het logisch en zelfs noodzakelijk om de digitale infrastructuur minstens even serieus te nemen. Tegelijkertijd groeit onze afhankelijkheid van buitenlandse technologiebedrijven en nemen cyberdreigingen en AI-risico’s toe. Digitalisering raakt daarmee direct aan de veiligheid, de sociale samenhang en de weerbaarheid van de samenleving. Tegelijkertijd jagen verouderde ICT-systemen, slecht uitvoerbare wetgeving en versnipperde investeringen de overheid jaarlijks op miljarden kosten, wat juist met de Nederlandse Digitaliseringsstrategie over de bestuurslagen van Thorbecke heen moet worden aangepakt. 

Versnippering kost miljarden

Een structurele aanpak vraagt om één minister van Digitale Zaken met departement-overstijgende verantwoordelijkheid, mandaat, doorzettingsmacht, een eigen budget en expertise. Zonder centrale regie blijft het Digitaliseringsbeleid versnipperd en ontbreekt de samenhang die nodig is om deze problemen effectief aan te pakken.

Grip op onze digitale toekomst

Helaas is het ook deze keer niet gelukt om digitalisering bestuurlijk op het juiste niveau te verankeren en de positie te geven die het verdient. Toch is er hoop dat politieke partijen deze kabinetsperiode benutten om vooruit te kijken, lessen te trekken en de politieke moed te verzamelen om in de volgende kabinetsperiode wél de juiste structurele keuzes te maken. Uiteindelijk staat daarbij één doel centraal, namelijk dat Nederland de grip op zijn digitale toekomst niet verliest.