Inzichten in de energiemarkt van morgen

English version

De belangrijkste conclusies van het Global Energy Market Facilitation Forum 2026

Het energiesysteem verandert, onder andere door de groei van hernieuwbare energie, elektrificatie in diverse sectoren en toenemende netcongestie. Het Global Energy Market Facilitation Forum bracht energiemarktfacilitators uit diverse landen bijeen. Ondanks de verschillen in regelgeving en onderliggende drijfveren delen deze landen veelal dezelfde uitdagingen. Twee dagen lang bespraken executives en experts hoe flexibiliteit, gegevensuitwisseling en nieuwe technologieën de energiemarkt van morgen vormgeven.

Er was een duidelijke en consistente boodschap: het zijn geen afzonderlijke onderwerpen, maar onderling afhankelijke capaciteiten. Flexibiliteit kan niet opschalen zonder gegevensuitwisseling. Het delen van gegevens is waardevol wanneer het operationele beslissingen ondersteunt. En nieuwe technologieën creëren alleen echte systeemwaarde wanneer bijbehorende governance en marktdynamieken mee evolueren.

Vijf belangrijke conclusies van het evenement:

1. Flexibiliteit evolueert van ambitie naar uitvoering: de focus ligt niet langer alleen op waarom flexibiliteit nodig is, maar op hoe deze toegankelijk en van toegevoegde waarde kan zijn.
2. Het delen van gegevens wordt het centrale zenuwstelsel: real-time gegevensuitwisseling is essentieel voor effectieve besluitvorming en systeemcoördinatie. 
3. De marktinrichting bepaalt de data-architectuur: betrouwbare gegevensuitwisseling zal worden gerealiseerd via verschillende gradaties van centralisatie, afhankelijk van de energiebehoeften en marktstructuur van een land.
4. Nieuwe technologieën versnellen de noodzaak om actie te ondernemen: nieuwe technologieën kunnen het energiesysteem onder druk zetten of juist verlichten. Dit hangt af van het tempo waarin marktdynamieken en coördinatie zich kunnen ontwikkelen. 
5. Coördinatie wordt een strategisch middel om de energiemarkt te faciliteren: de focus verschuift van controle naar facilitering, problemen identificeren, en aanpakken door belanghebbenden te betrekken en afspraken te maken over maatregelen.

Flexibiliteit evolueert van ambitie naar uitvoering

Flexibiliteit was een van de duidelijkst geïdentificeerde prioriteiten. De argumenten ervoor zijn uiteenlopend: het kan netcongestie aanpakken, kostbare netverzwaring minimaliseren en beter gebruikmaken van de opwekking van hernieuwbare energie. De echte uitdaging is echter om de voorwaarden te scheppen die partijen in het hele energiesysteem in staat stellen toegang te krijgen tot flexibiliteit en daar waarde uit te creëren.

Tot de geïdentificeerde belemmeringen behoren inefficiënte coördinatie tussen partijen, niet altijd heldere prioriteitsregels en de complexiteit van het combineren van flexibiliteitsdiensten. Dezelfde fysieke middelen kunnen flexibiliteit bieden om aan verschillende systeembehoeften te voldoen, hetzij gelijktijdig, hetzij op verschillende tijdstippen. De middelen die flexibiliteit leveren, kunnen echter met elkaar concurreren. Zonder duidelijke rollen, rechten en timing kunnen er al snel conflicten ontstaan. Gezamenlijk wijzen deze belemmeringen op dezelfde conclusie: flexibiliteit moet worden gezien als een systeemcapaciteit die is ingebed in fysieke infrastructuur en assets, waarbij markten en commerciële afspraken de middelen bieden waarmee verschillende partijen er waarde uit kunnen creëren en conflicten en synergiën effectief worden beheerd.

Het delen van gegevens wordt het centrale zenuwstelsel

Als flexibiliteit het hoofdthema van de discussies op het Forum was, dan waren toegang tot gegevens en het mogelijk maken van het delen van gegevens de onderliggende laag. Dit vereist een rijke, goed getimede en beheerde gegevensuitwisseling tussen de verschillende partijen in het energiesysteem. Dit gaat verder dan alleen meteropnames. Het toekomstige model is in toenemende mate afhankelijk van gecontroleerde toegang tot assetinformatie, op gebeurtenissen gebaseerde updates en nauwkeurige signalen over tarieven en verbruik ter ondersteuning van real-time beslissingen.

De marktinrichting bepaalt de data-architectuur.

De discussie rond het delen van gegevens liep over in een discussie over de geschiktheid van verschillende architecturen ter ondersteuning van de gegevensuitwisseling zelf. Gecentraliseerde modellen zijn vaak beter geschikt om de gegevenskwaliteit te monitoren en gemeenschappelijke processen te faciliteren. Gedecentraliseerde modellen kunnen deze resultaten ook ondersteunen, maar doorgaans met een grotere complexiteit op het gebied van coördinatie. Naarmate het energiesysteem meer gedistribueerd raakt, kan een hybride aanpak het meest effectief blijken: het gebruik van gecentraliseerde of gedecentraliseerde modellen is hierbij sterk afhankelijk van de gegevensbehoeften en de structuur van de markt in elk land.

Nieuwe technologieën versnellen de noodzaak om actie te ondernemen

De discussie op het Forum over nieuwe technologieën was pragmatisch en richtte zich op de oplossingen en kansen die evoluerende marktontwerpen kunnen brengen. Tegelijkertijd is het tempo van de veranderingen reëel: ontwikkelende technologieën zijn vaak sneller dan de flexibiliteitsregels en coördinatiemechanismen die bedoeld zijn om ze te ondersteunen. Dat kan een risico worden als de sector te traag reageert, of een duidelijke kans als marktfacilitators in staat zijn om snel te reageren.

Elektrische voertuigen vormen hierbij een treffend voorbeeld. Ze kunnen worden gezien als een bedreiging voor het balanceren van het energiesysteem, of juist als een direct beschikbare, gedistribueerde energiebuffer. Zonder beheer kunnen ze de druk op de al overbelaste netwerken vergroten. Als ze op een slimme manier worden geïntegreerd, kunnen ze een belangrijke bron van flexibiliteit vormen. Het verschil hangt af van toegangsrestricties, de opzet van de afrekening en het vermogen van verschillende partijen om samen te werken.

AI-gestuurde automatisering werd in een vergelijkbaar licht besproken. De toegevoegde waarde ervan ligt in het verbeteren van besluitvorming, prognoses en coördinatie in een steeds dynamischer wordende markt. Automatisering alleen neemt echter niet de behoefte aan hoogwaardige gegevens, duidelijk bestuur en heldere bedrijfsmodellen weg. Sterker nog, hoe meer geautomatiseerd de markt is, hoe belangrijker die onderliggende fundamenten worden.

Coördinatie wordt een strategische capaciteit voor marktfacilitering

Al met al onderstreepte het Global Energy Market Facilitation Forum 2026 dat bevindingen in het ene land waardevolle inzichten kunnen bieden voor het aanpakken van vergelijkbare uitdagingen in een ander land, mits aangepast aan de lokale context. De sleutel is te begrijpen waarom een aanpak slaagde of mislukte en marktfactoren te vergelijken. 

Het werd duidelijk dat marktfacilitering zich ontwikkelt tot een strategische coördinatiefunctie. Dit betekent het wegnemen van belemmeringen, het op elkaar afstemmen van processen en het mogelijk maken van interoperabiliteit. Het betekent ook een verschuiving van het proberen te definiëren en te controleren van elke uitkomst naar een meer faciliterende rol: behoeften transparant verwoorden, problemen identificeren en overeenstemming bereiken over acties.

De uitdaging is nu om flexibiliteit te behandelen als een systeemcapaciteit in relatie tot fysieke assets, ondersteund door commerciële afspraken; om het delen van gegevens tot een vertrouwd model te maken; en om nieuwe technologieën om te zetten in praktische systeemwaarde. Voor marktfacilitators is dat niet langer een toekomstige agenda, maar de focus van vandaag de dag.