Architecturale soevereiniteit in de zorg terugwinnen

Zorgbestuurders en hun IT-leiders staan voor een groeiend spanningsveld. De druk om te innoveren neemt toe - gedreven door AI, datadeling en nieuwe zorgmodellen, maar de ruimte om het IT-landschap daadwerkelijk te veranderen voelt steeds beperkter. Veel organisaties herkennen dit, maar worstelen met de onderliggende oorzaak.

Die ligt vaak niet bij technologie. De kern zit in het gebrek aan architecturale soevereiniteit.

Wanneer platformen het tempo van innovatie bepalen

In veel zorginstellingen zijn elektronische patiëntendossiers (EPD’s) in de loop der jaren uitgegroeid tot allesomvattende platformen. Klinische data en applicatielogica zijn daarbij nauw met elkaar verweven. Hoewel deze platformen integratiemogelijkheden bieden, bepalen zij in de praktijk ook:

• Wie toegang heeft tot klinische data
• Onder welke voorwaarden die data mag worden gebruikt
• Welke innovaties binnen het ecosysteem passen

Hierdoor verschuift de regie over data, innovatie en vervangbaarheid geleidelijk van de zorgorganisatie naar de leverancier

Hierdoor verschuift de regie over data, innovatie en vervangbaarheid geleidelijk van de zorgorganisatie naar de leverancier. Vendor lock-in neemt toe. Applicaties zijn lastig te vervangen. En innovatie volgt steeds vaker de roadmap van het platform, in plaats van de zorgvraag of strategische ambities.

Architecturale soevereiniteit is een strategische keuze

Architecturale soevereiniteit betekent dat een organisatie zélf bepaalt:

• Hoe klinische data wordt gemodelleerd en opgeslagen
• Hoe applicaties met die data werken
• Hoe het IT-landschap zich in de tijd mag ontwikkelen

In andere sectoren heeft het scheiden van data en functionaliteit al bewezen een effectief middel te zijn om deze regie terug te winnen. Een centrale, open datalaag maakt het mogelijk om applicaties naast elkaar te laten bestaan, te vervangen of toe te voegen zonder het hele landschap te verstoren. De zorg is complexer, maar het onderliggende principe blijft hetzelfde.

Data en applicaties ontkoppelen met openEHR

Binnen de zorg biedt openEHR een concreet en volwassen antwoord op deze uitdaging. openEHR is geen EPD en geen applicatie, maar een internationale standaard voor het opslaan en modelleren van klinische data, los van de toepassingen die deze data gebruiken.

Kenmerkend zijn onder meer:

• Een expliciet en leveranciers-onafhankelijk datamodel
• Scheiding tussen technische structuur en klinische betekenis
• Archetypes en templates die door zorgprofessionals worden beheerd
• Langdurige datacontinuïteit, onafhankelijk van systeemwisselingen

Door een openEHR-repository als centrale klinische datalaag te positioneren, kunnen meerdere applicaties werken met één gedeelde klinische waarheid. Bestaande EPD’s kunnen blijven functioneren, terwijl de afhankelijkheid van één leverancier structureel wordt verminderd.

Wat dit vraagt van inkoop en governance

Deze architectuur vraagt om andere keuzes in inkoop en leveranciersmanagement. Niet langer staat de vraag centraal welke functionaliteit een platform biedt, maar bijvoorbeeld:

• Kan de applicatie een openEHR-repository gebruiken voor primaire dataopslag?
• Is het datamodel eigendom van de zorginstelling?
• Kan de applicatie worden vervangen zonder dat datamigratie het grootste risico vormt?
• Is openheid technisch aantoonbaar, en niet alleen contractueel vastgelegd?

Architecturale soevereiniteit ontstaat niet vanzelf. Zij vraagt om bewuste keuzes in architectuurprincipes, governance en inkoopcriteria.

AI vraagt om de juiste datafundering

De discussie over AI in de zorg richt zich vaak op algoritmen. In de praktijk is data de bepalende factor. AI is zo krachtig als de data waarop zij is gebaseerd—en functioneert het best wanneer betekenis, context en relaties expliciet zijn vastgelegd.

Precies daar ligt de kracht van openEHR. De semantische rijkdom maakt data begrijpelijk voor zowel mensen als machines. Dat ondersteunt:

• Consistente interpretatie van klinische gegevens
• Herbruikbare modellen over meerdere toepassingen
• Betere uitlegbaarheid en governance van AI-resultaten

Zonder deze fundering blijft AI beperkt tot losse experimenten. Met een openEHR-gebaseerde datalaag kan AI uitgroeien tot een schaalbare, organisatiebrede capability.

Kiezen wie werkelijk de regie voert

Voor bestuurders en directies komen uiteindelijk enkele fundamentele vragen samen:

• Wie is eigenaar van onze klinische data?
• Ondersteunt onze huidige architectuur onze langetermijnstrategie of die van onze leveranciers?
• Investeren we in vervangbare capabilities of in nieuwe vormen van afhankelijkheid?

Een architectuur waarin patiëntdata centraal, open en onafhankelijk wordt opgeslagen is geen theoretisch ideaal meer.

Een architectuur waarin patiëntdata centraal, open en onafhankelijk wordt opgeslagen is geen theoretisch ideaal meer. Het is een realistische en noodzakelijke stap richting duurzame innovatie, samenwerking en AI-gedreven zorg.